BİYOLOJİK YAŞINIZ SİZE YALAN SÖYLÜYOR OLABİLİR

Bir algoritma gözünüzün arka kısmının fotoğrafına bakıp yaşınızı tahmin ediyor. Siz 55 yaşındayken 60 derse, aradaki beş yıllık “yaş farkı” vücudunuzun olması gerekenden daha hızlı yaşlandığının bir işareti olarak okunuyor. Bu tür biyolojik yaşlanma belirteçleri, yani “yaşlanma saatleri”, artık göz, beyin, göğüs, karın ve kan için mevcut; çalışmalar da daha büyük yaş farklarını hastalık ve ölümle ilişkilendirdi.

University College London ve Moorfields Göz Hastanesi’nden yönetilen, 55 araştırmacının imzasını taşıyan bir çalışma, bu saatlerin okunma biçiminde bir kusur buluyor.

Beş saat, beş kohort

Ekip beş belirteç geliştirdi ya da kullandı:

• Retina Yaşı, göz arkası fotoğraflarından (Londra’da 12.141 hastadan 65.360 görüntü);
• Göğüs Yaşı, göğüs röntgenlerinden (21.733 görüntü);
• Karın Yaşı, karın BT taramalarından (4.984 tarama);
• Beyin Yaşı, beyin MR’ından (808 kişiden 1.454 tarama);
• PhenoAge, yaşı dokuz rutin kan testiyle birleştiren yayımlanmış bir formül (41.512 UK Biobank katılımcısı).

Dört organ saati, yalnızca kayıtlı hastalığı olmayan kişiler üzerinde eğitilmiş, ardından sağlıklı ve hasta kişilerden oluşan karışık bir grup üzerinde test edilmiş derin öğrenme modelleri. Önceki çalışmalarda olduğu gibi, beşi de daha büyük bir yaş farkının daha kötü sağlıkla birlikte gittiğini gösterdi — ortalamada, tüm kohort genelinde.

Ortaya doğru bir çekim

Bu türden her istatistiksel model ortalamaya regresyon sorunundan muzdariptir: tahminleri, eğitim verisinin ortalama yaşına doğru çekilir. Gençler olduklarından biraz daha yaşlı, yaşlılar biraz daha genç görünür. Bu biliniyordu ve düzeltmeleri de var.

Ekibin bulduğu şey, bu çekimin herkes için aynı olmadığı. Dört organ saatinin hepsinde yaş farkı, hastalarda sağlıklılara göre yaşla birlikte daha hızlı küçüldü. Örneğin Retina Yaşı’nda fark, hasta grupta her yaş yılı başına 0,31 yıl azalırken sağlıklı grupta 0,18 yıl azaldı. Yazarlar buna farklılaşmış ortalamaya regresyon diyor. Açıklamaları şu: hastalık belirtileri, sağlıklı insanlar üzerinde eğitilmiş bir model için görüntüyü okumayı zorlaştırıyor, bu yüzden tahmini ortalamaya daha güçlü biçimde çekiliyor.

Zayıflayan — ya da tersine dönen — bir ilişki

Sonuç, veriler yaşa göre bölündüğünde ortaya çıkıyor. Retina Yaşı’nda yaş farkındaki her ek yıl, 50 yaşın altında hasta olma olasılığını (odds) %11 artırıyordu, ama bu bağ 80 yaş ve üzerinde kayboldu. Göğüs Yaşı’nda ilişki 40 yaşın altında pozitif, 40 ile 70 arasında yoktu ve 70’ten sonra tersine döndü: “daha yaşlı görünen” bir göğüs röntgeni o noktada hafifçe daha iyi sağlıkla birlikte gidiyordu. Karın Yaşı da benzer bir zayıflama örüntüsü izledi.

Beyin Yaşı istisnaydı: ilişki her yaşta pozitif kaldı. Gruplar arasındaki fark ve değerlerin dağılımı birlikte küçüldü, bu yüzden oranları sabit kaldı. Yazarların vardığı sonuca göre farklılaşmış ortalamaya regresyon tabloyu bozabilir, ama her zaman bozmaz.

Kolay bir çözüm yok

Araştırmacılar olağan çareleri Retina Yaşı üzerinde denedi. Yaş farkını yeniden kalibre etmek sağlıklı kişilerdeki eğilimi düzleştirdi ama hasta grubun eğilimini yerinde bıraktı. Modeli yaşların kusursuz dengelendiği bir veri üzerinde yeniden eğitmek yanlılığı biraz artırdı. Aynı durum diğer üç organ saati için de geçerliydi. Kronolojik yaşı tahmin etmek yerine doğrudan girdi olarak alan kan temelli PhenoAge’de böyle bir yanlılık görülmedi.

Bir kişi bir kohort değildir

En çarpıcı test bireyleri karşılaştırıyor. Ekip her yaş diliminde her sağlıklı kişiyi her hasta kişiyle eşleştirdi. Her saatte ve her yaş diliminde, çiftlerin en az dörtte birinde daha büyük yaş farkı sağlıklı kişideydi. 80 yaş ve üzerinde Retina Yaşı’nda bu, çiftlerin %59’unda oldu — yani çoğu zaman. Bazı sağlıklı hastalar, aynı yaştaki bir hastadan 8,8 ila 16,4 yıl “daha yaşlı” göründü. PhenoAge bile çiftlerin %39 ila %41’inde sıralamayı yanlış yaptı.

Saati yaşa göre okuyun

Yazarlar, ilişkilerin bütün kohortlar için değil yaş dilimleri içinde raporlanmasını istiyor ve modellere yaş ile yaş farkı arasında bir etkileşim terimi eklenmesini öneriyor — retina verisinde bu, en yaşlı grupta kaybedilen performansın çoğunu geri kazandırdı. Çalışmalarının sınırları var: “sağlıklı” yalnızca kayıtlı hastalığı olmamak anlamına geliyor, her saat tek bir kohortta test edildi ve analizler kesitsel. Yine de vardıkları sonuç açık sözlü: bu saatlerin hiçbiri henüz, tek başına, belirli bir kişinin ne kadar sağlıklı olduğunu söyleyemez.