اک کہکشاں جہدے وچ کوئی تارا نئیں؟

کائنات بارے ساڈی معیاری تصویر آکھدی اے پئی کالا مادہ پہلاں آیا۔ ایہدے ان دسدے گولے — جنہاں نوں ہالے (halos) آکھیا جاندا اے — بنے، گیس اوہناں وچ ڈگی، ٹھنڈی ہوئی تے تاریاں دی شکل وچ چمکی۔ پر سبھ توں نکے ہالے سارے ایہ کم نئیں کر سکے ہون گے۔ کائنات دے دوبارہ آئنائز ہون (reionization) توں پہلاں، اوہناں دی گیس بہت ہولی ٹھنڈی ہوندی سی؛ تے مگروں، کائنات نوں بھرن والی الٹرا وائلٹ روشنی نے ایہنوں گرم رکھیا۔ ایہو جیہے ہالے اپنی اصل گیس ہمیشہ لئی سانبھ رکھدے نیں تے کدی اک وی تارا نئیں بناندے۔

فلکیات دان ایہناں نوں RELHIC — Reionization-Limited H i Clouds — یا سدھا “کالیاں کہکشاواں” آکھدے نیں۔ ایہ نظریے دی پکی پیشین گوئی نیں۔ ایہناں نوں لبھنا وی بہت اوکھا اے: تارے نہ ہون پاروں، ایہ عام دوربیناں نوں نظر نئیں آندے۔ ایہناں نوں پھڑن دا اکو راہ نیوٹرل ہائیڈروجن دی 21 سینٹی میٹر ویو لینتھ والی مدھم ریڈیو چمک اے۔

اک کلّا بدل

جن-لونگ شو (Jin-Long Xu، نیشنل ایسٹرانومیکل آبزرویٹریز، چینی اکیڈمی آف سائنسز) تے الیخاندرو بینیتیز-یامبائی (Alejandro Benítez-Llambay، میلانو-بیکوکا یونیورسٹی) دی اگوائی وچ اک ٹیم نوں چین دی 500 میٹر والی ریڈیو دوربین FAST نال کیتے گئے اک انھے ریڈیو سروے وچ ایہو جیہا اک بدل لبھا۔ اوہناں نے جولائی تے اگست 2026 وچ ایہنوں تن وار ہور ویکھیا۔ وکھریاں تریخاں تے دہرائے گئے مشاہدیاں نے ریڈیو مداخلت دا امکان مکا دتا۔ ایہ بدل کالیاں کہکشاواں دے امیدواراں دیاں موجودہ فہرستاں وچ نئیں اے۔

اوہناں نے ایہدا ناں J1351+0039 رکھیا۔ ایہ تقریباً 3.7 میگا پارسیک — لگ بھگ 1 کروڑ 20 لکھ نوری سال — دور اے۔ ایہدے 1,00,000 پارسیک دے اندر کوئی وڈی کہکشاں نئیں۔ گیس دیاں کوئی پوچھلاں یا پل وی نئیں جیہڑے کسے گوانڈی توں کھچے گئے مادے دی چغلی کھان۔

اعداد کیہ دسدے نیں

• نیوٹرل ہائیڈروجن: سورج دے مادے دا تقریباً 4,80,000 گنا؛ ہیلیم رلا کے تقریباً 6,40,000۔
• ناپ: 2.9 کلو پارسیک دا مؤثر رداس، تے لگ بھگ گول شکل (دھرے دی نسبت 0.94)۔
• تارے: DESI Legacy Survey دیاں ڈونگھیاں تصویراں وچ کوئی نئیں لبھا۔ پچھان دی حد توں تھلے ودھ توں ودھ 1,50,000 سورجی مادے جنے تارے لُکے ہو سکدے نیں۔
• کُل مادہ، گیس دی رفتار توں ناپیا گیا: تقریباً 13 کروڑ سورجی مادے۔

ایہدے نال کالے مادے تے عام مادے وچکار تقریباً 200 دی نسبت بندی اے۔ لکھاریاں دے حساب نال، اوس ان دسدے مادے توں بنا بدل تقریباً 24 کروڑ سال وچ کھنڈ جاندا۔

گیس مشکل نال ای گھمدی اے — تقریباً 4 کلومیٹر فی سیکنڈ — جدکہ ایہدیاں اندرلیاں بے ترتیب حرکتاں تقریباً 11.6 کلومیٹر فی سیکنڈ تیکر اپڑدیاں نیں۔ سو بدل کسے ڈسک وانگوں گھم کے نئیں، سگوں گرم گیس دے گولے وانگوں دباؤ نال کھلوتا اے۔ ایہدا ٹمپریچر، تقریباً 11,000 K، اوس گیس نال میل کھاندا اے جنہوں کائناتی الٹرا وائلٹ پچھوکڑ گرم رکھدا اے: ایہ کدی وی اینی ٹھنڈی نئیں ہوئی پئی تارے بنا سکے۔

کیہ اجے وی پکا نئیں

لکھاری محتاط نیں۔ بہت کھلریاں ہویاں تاریاں دی آبادی، جیویں بہت ای مدھم بونی کہکشاں Leo T دی، ایس فاصلے تے موجودہ تصویراں وچ اجے وی ان دسدی رہندی۔ ایہ پکا کرن لئی پئی بدل سچ مچ بے تارا اے، ہبل یا جیمز ویب خلائی دوربین نال خلا توں لئیاں گئیاں ہور ڈونگھیاں تصویراں دی لوڑ اے۔ کمزور گھماؤ وی کسے RELHIC لئی انوکھا اے؛ لکھاری آکھدے نیں پئی شاید بدل نے ہولی ہولی تھوڑا جیہا گھماؤ پھڑ لیا ہووے۔

سو J1351+0039 اک امیدوار اے: یا تے اک اصلی کالی کہکشاں، یا بے حد مدھم عام کہکشاں۔

ہن تیکر دا سبھ توں صاف امیدوار

پچھلے امیدوار — کہکشاں M94 دے نیڑے Cloud-9، تے M51 دے نیڑے دو — وڈیاں کہکشاواں دے کول نیں جنہاں دی کشش ثقل نے اوہناں نوں شکل دتی ہو سکدی اے۔ J1351+0039 کلّا اے۔ لکھاریاں موجب، ایہ گل ایہنوں ہن تیکر لبھے گئے سبھ توں صاف تے سبھ توں قائل کرن والے الگ تھلگ کالی کہکشاں دے امیدوار بنا دیندی اے: کالے مادے تے گیس نوں اوتھے پڑھن لئی اک قدرتی لیبارٹری جتھے کدی کوئی تارا نئیں بنیا۔