TAURARON DA BABU TAURARI A CIKINSA?

Daidaitaccen hoton da muke da shi na sararin samaniya ya ce baƙin abu (dark matter) ne ya fara zuwa. Dunƙulensa marasa ganuwa — waɗanda ake kira halo — sun kafu, iska ta faɗa cikinsu, ta yi sanyi kuma ta haskaka a matsayin taurari. Amma ba lallai ne dukkan ƙananan halo suka yi nasara ba. Kafin sake samun ions na sararin samaniya (reionization), iskarsu ta yi sanyi a hankali sosai; bayan haka kuma, hasken ultraviolet da ya cika sararin samaniya ya ci gaba da ɗumama ta. Irin waɗannan halo za su riƙe iskarsu ta asali har abada kuma ba za su taɓa haifar da tauraro ko ɗaya ba.

Masana falaki suna kiransu RELHIC — Reionization-Limited H i Clouds — ko kuma kawai “taurarin taurari masu duhu”. Hasashe ne mai ƙarfi na ka’idar. Kuma suna da wuyar ganowa sosai: tun da ba su da taurari, na’urorin hangen nesa na yau da kullum ba sa ganinsu. Hanya ɗaya tilo ta gano su ita ce ta raunanan hasken rediyo na hydrogen marar caji a tsawon igiyar santimita 21.

Gajimare shi kaɗai

Wata ƙungiya ƙarƙashin jagorancin Jin-Long Xu (Cibiyoyin Kula da Falaki na Ƙasa, Kwalejin Kimiyya ta Sin) da Alejandro Benítez-Llambay (Jami’ar Milano-Bicocca) ta gano ɗaya a cikin wani binciken rediyo na makafi da aka yi da FAST, na’urar hangen nesa ta rediyo ta Sin mai faɗin mita 500. Sun sake lura da shi sau uku a watan Yuli da Agusta na 2026. Maimaita lura a ranaku daban-daban ya kawar da yiwuwar katsalandan na rediyo. Gajimaren ba ya cikin kundayen da ake da su na waɗanda ake zaton taurarin taurari masu duhu ne.

Sun sa masa suna J1351+0039. Yana nisan kusan megaparsec 3.7 — kusan shekarun haske miliyan 12. Babu wani babban tauraron taurari a cikin parsec 100,000 daga gare shi. Babu wutsiyoyi ko gadoji na iska da za su tona asirin wani abu da aka ƙwace daga maƙwabci.

Abin da lambobin suka ce

• Hydrogen marar caji: kusan sau 480,000 na nauyin Rana; kusan 640,000 idan aka haɗa da helium.
• Girma: radius mai tasiri na kiloparsec 2.9, da siffa kusan zagaye (rabon gatari 0.94).
• Taurari: ba a gano ko ɗaya ba a cikin hotuna masu zurfi na DESI Legacy Survey. Taurarin da nauyinsu bai wuce na Rana sau 150,000 ba ne kawai za su iya ɓoyewa ƙasa da iyakar ganowa.
• Jimillar nauyi, wanda aka auna daga saurin motsin iskar: kusan nauyin Rana sau miliyan 130.

Wannan yana ba da rabo na kusan 200 tsakanin baƙin abu da abu na yau da kullum. Ba tare da wannan nauyi marar ganuwa ba, in ji lissafin marubutan, gajimaren zai watse cikin kusan shekaru miliyan 240.

Iskar ba ta juyawa sosai — kusan km 4 a daƙiƙa — yayin da motsinta na ciki marasa tsari ya kai kusan km 11.6 a daƙiƙa. Don haka matsin lamba ne ke riƙe gajimaren a tsaye, kamar ƙwallon iska mai ɗumi, ba juyawa kamar faifai ba. Zafinsa, kusan 11,000 K, ya dace da iskar da hasken ultraviolet na bayan sararin samaniya ke ɗumamawa: bai taɓa yin sanyin da zai ishe shi haifar da taurari ba.

Abin da har yanzu ba a tabbatar ba

Marubutan suna taka-tsantsan. Taurari da suka warwatse sosai, kamar na ƙaramin tauraron taurari mai dusashewa sosai Leo T, za su kasance ba a ganinsu a hotunan yanzu a wannan nisa. Ana buƙatar hotuna masu zurfi daga sararin samaniya, da Hubble ko na’urar hangen nesa ta James Webb, don tabbatar da cewa gajimaren lallai ba shi da taurari. Raunin juyawar ma ba a zata ba ne ga RELHIC; marubutan suna ganin wataƙila gajimaren ya samu ɗan juyi a hankali.

Don haka J1351+0039 wanda ake zato ne: ko dai tauraron taurari mai duhu na gaskiya, ko kuma tauraron taurari na yau da kullum mai dusashewa matuƙa.

Mafi tsabta da aka samu zuwa yanzu

Waɗanda aka zata a baya — Cloud-9 kusa da tauraron taurari M94, da biyu kusa da M51 — suna kusa da manyan taurarin taurari waɗanda ƙarfin janyewarsu zai iya siffanta su. J1351+0039 kuwa shi kaɗai ne. A cewar marubutan, hakan ya sa ya zama mafi tsabta kuma mafi gamsarwa a cikin waɗanda ake zaton taurarin taurari masu duhu ne a keɓe da aka samu zuwa yanzu: ɗakin gwaji na halitta don nazarin baƙin abu da iska a wurin da babu tauraron da ya taɓa kafuwa.