GÜNEŞ’TE MİNİK GİRDAPLAR

Güneş’in görünür yüzeyi, fotosfer, hiçbir zaman durgun değildir. Granüllerle kaplıdır: ortada yükselen, soğuyan, sonra aralarındaki daha karanlık şeritler boyunca yeniden batan sıcak plazma hücreleri. Bu çalkantıda gaz aynı zamanda girdap gibi döner.

Her boyutta girdaplar

Güneş’te dönen plazma yapıları, birkaç bin kilometreden birkaç yüz kilometreye kadar geniş bir ölçek aralığında görüldü. Bunların enerjiyi ve bükülmüş manyetik alanı yüzeyden kromosfere ve koronaya taşıdığı ve bu üst katmanları ısıtmaya yardım edebileceği düşünülüyor.

En gelişmiş bilgisayar simülasyonları (MURaM kodu) daha da ileri gitti. Granüller arasındaki şeritlerde saklı, 50 ila 100 kilometre çapında zengin bir çok daha küçük girdaplar topluluğu öngördüler. 2021’deki bir çalışma, kenarlarındaki elektrik akımı tabakalarının kromosferi verimli biçimde ısıtabileceğini bile ileri sürdü. Ama hiçbir alet onları görecek kadar keskin değildi: önceki en iyi gözlemler yaklaşık 150 kilometrelik yapılara ulaşıyordu.

Güneş’e bakan en keskin göz

Hawaii’de Haleakalā üzerindeki Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu (DKIST), 4 metrelik bir aynaya sahip. 14 Nisan 2025’te Göttingen’deki Max Planck Enstitüsü’nden bir test kamerası, karanlık bir gözeneğin yakınındaki küçük bir manyetik bölgeyi 416 nanometre dalga boyunda, saniyede 740 görüntüyle kaydetti.

Ekip, her keskin son görüntü için 2.000 ham görüntüden oluşan grupları birleştirdi. Sonuç: her 1,35 saniyede bir olmak üzere 143 görüntü, yaklaşık 3,2 dakikayı kapsıyor, 12,3 kilometrelik bir çözünürlükle. Görüş alanı yaklaşık 4.900’e 4.100 kilometreydi.

Ardından desenin bir görüntüden ötekine nasıl hareket ettiğini izlediler ve gerçekten dönen akışları ayırt eden matematiksel bir test kullandılar.

Plazmanın 3,2 dakika boyunca ortalama hareketi, zıt yönlerde dönen iki girdabın yakın planlarıyla birlikte. — Şekil 2, Vargas Domínguez ve ark. (2026), arXiv:2609.30051.

Ne gördüler

• 201 girdap saptandı, aynı anda 7’ye kadar.
• Tipik (ortanca) çapları: 38,6 kilometre. %99’dan fazlası 50 kilometreden küçük.
• Tipik dönme süresi: simülasyonların öngördüğü gibi 37,3 saniye.
• Tercih edilen bir yön yok: %54’ü bir yöne, %46’sı öbür yöne dönüyor — bu ölçeklerde, Güneş’in dönüşüne bağlı Coriolis kuvvetinin hiçbir rolü yok.
• Çoğunlukla granüller arasındaki şeritlerde bulunuyorlar, yine öngörüldüğü gibi.

Saptama özeti: her görüntüde bulunan girdaplar, boyutları (ortanca 38,6 km), dönme süreleri ve ömürleri. — Şekil 3, Vargas Domínguez ve ark. (2026), arXiv:2609.30051.

Yazarlara göre bu, granül altı girdapların ilk doğrudan gözlemi — 2008’de gözlenen girdaplardan çap olarak yaklaşık on kat daha küçük.

Sırada: onları izlemek

Simülasyonlar, bu tür girdapların üstteki atmosfere burulma dalgaları gönderdiğini öngörüyor. Ekip şimdi onların daha yukarıdaki, kromosferdeki karşılıklarını aramayı planlıyor. Bu, bu minik girdapların Güneş’in atmosferini ısıtmaya yardım edip etmediğini doğrudan sınayacak.

Sınırlar

Veriler yalnızca 3,2 dakikayı ve tek bir bölgeyi kapsıyor. Saptama eşiği kasıtlı olarak katı tutuldu: yalnızca en yoğun, kompakt girdapları koruyor. Filmde görülen daha büyük, daha yavaş olanlar sayılmadı — yani kesinlikle daha fazlası var.