TAƘAITAWAR AI NA IYA SAUYA ABIN DA KAKE TUNAWA

AI mai ƙirƙira (generative AI) tana yaɗuwa zuwa ayyuka masu muhimmanci: sassan ’yan sanda yanzu za su iya samar da rahotanni kai tsaye daga bidiyon kyamarar jiki ko sauti; AI kuma tana bayyana a ɗaukar ma’aikata da kiwon lafiya. Tana yin kurakurai. A wani lamari da aka ruwaito, rahoton ’yan sanda da AI ta rubuta ya yi iƙirarin cewa wani jami’i ya rikiɗe ya zama kwaɗo — ta ji sautin fim ɗin The Princess and the Frog da ke kunne a bayan fage.

Kariyar da aka saba ita ce mutumin da ke duba abin da AI ta fitar. Amma ƙwaƙwalwar ɗan adam ma tana iya kuskure.

Tasirin da ya kai shekaru 50

A 1978, masaniyar halayyar ɗan adam Elizabeth Loftus ta nuna cewa bayanan da aka samu bayan wani abu ya faru na iya canza yadda muke tuna shi: tasirin bayanan ƙarya (misinformation effect). A gwajinta na gargajiya, mutane sun kalli hatsarin mota a mahaɗar hanya mai alamar tsayawa (stop) ko alamar ba da hanya (yield), sa’an nan suka karanta rubutun da ya ambaci alamar da ba daidai ba — kuma da yawa sun tuna da ita ba daidai ba. Ko da kalmar aiki ɗaya (“suka fasa” maimakon “suka bugi”) na iya canza saurin da mutane ke tunawa motocin suna tafiya.

Mattea Sim, Yael Eiger da Tadayoshi Kohno, na Jami’ar Georgetown da Jami’ar Washington, sun tambayi ko taƙaitawar AI za ta iya yin haka.

Mataki na 1: yaya taƙaitawar AI take daidai?

Sun ɗauki bidiyoyin zane mai motsi guda biyu na daƙiƙa 25 daga wani sabon maimaita binciken Loftus: wata jar mota ta isa mahaɗa mai alamar tsayawa ko ta ba da hanya, ta juya dama, ta bugi mai tafiya a ƙasa wanda ya faɗi ya tashi, sannan direban ya fito. Sun nemi ChatGPT-5.5 da Gemini 2.5 Flash-Lite su ba da taƙaitawa ta gaskiya, ba tare da son kai ba, ta aƙalla kalmomi 300 da ta ƙunshi “duk abin da ke da muhimmanci” — taƙaitawa 20 gaba ɗaya.

• Kowace taƙaitawa tana da kurakurai: daga 7 zuwa 21 kowacce, cikin kusan kalmomi 305.
• A matsakaici, kashi 51.6% na muhimman bayanai sun ɓace.
• Taƙaitawa 19 cikin 20 sun tsallake karon kansa — babban abu mafi muhimmanci.
• Kashi 60% sun ƙara bayanan da ba su nan, kamar masu tafiya a ƙasa ko motoci da aka ƙirƙira. Wata taƙaitawa ma ta ce “babu wasu mutane ko motoci da suka shiga cikin al’amarin kai tsaye.”
• Kurakuran sun canza daga wani yunƙuri zuwa wani: motar ta juya dama a wata taƙaitawa, hagu a wata.

Mataki na 2: shin tana canza abin da mutane ke tunawa?

Mahalarta 328 a Amurka sun kalli ɗaya daga cikin bidiyoyin. Kwana ɗaya zuwa biyu bayan haka, suka karanta taƙaitawa mai jimloli 21 da ChatGPT ta rubuta. Ta ambaci ko dai madaidaiciyar alamar hanya ko wadda ba daidai ba. An gaya wa wasu cewa AI ce ta rubuta ta, wasu kuma cewa ƙwararren mai rubuta-ji ɗan adam ne — rubutun ɗaya ne. Sannan aka yi gwajin ƙwaƙwalwa.

• Da taƙaitawa madaidaiciya, 83.6% sun tuna da madaidaiciyar alama.
• Da mai ɓatarwa, 44.8% ne kawai suka tuna.
• Ba wani bambanci ko mutane sun ɗauka taƙaitawar ta fito ne daga AI (46.3% daidai) ko daga ɗan adam (43.4%).
• Haka ma amincewa da AI ko yawan amfani da ita ba su kawo wani babban bambanci ba.

Kason mahalartan da suka tuna da madaidaiciyar alamar hanya: kusan 80% bayan taƙaitawa madaidaiciya, ƙasa da 50% bayan mai ɓatarwa — ko an ce ta AI ce ko ta ɗan adam. — Hoto na 1, Sim, Eiger da Kohno (2026), arXiv:2609.28820.

Mahalartan sun tuna da bidiyon kansa: 96.6% sun tuna daidai cewa hatsarin ya faru da rana, bayanin da babu shi a cikin taƙaitawar. Abin mamaki, an ɗauki taƙaitawar “ɗan adam” a matsayin mafi bayyana, ko da yake kalma da kalma ɗaya take.

Mutum a cikin tsarin bai isa ba

Marubutan sun kammala cewa mutumin da ake son ya gyara AI zai iya, maimakon haka, a canza ƙwaƙwalwarsa ta hanyar kurakuranta — ba tare da wani ya yi niyyar mugunta ba. A fannoni kamar aikin ’yan sanda, inda ƙwaƙwalwar shaidun gani da ido ta daɗe tana zama abin damuwa, suna tambayar ko ya kamata a yi amfani da AI kwata-kwata. An buga taƙaitaccen sigar wannan aiki a cikin takardun taron AAAI/ACM kan AI, Ɗabi’a da Al’umma (Oktoba 2026).

Iyakoki

Bidiyoyin zane mai motsi guda biyu masu sauƙi, umarni ɗaya da taƙaitawa 20; nau’in bayani mai ɓatarwa ɗaya kacal aka gwada ta intanet. An zaɓi taƙaitawar da aka nuna wa mahalarta daga cikin yunƙuri da dama kuma an ɗan gyara ta don daidaito.